20 Yanvar… Bu tarix Azərbaycan xalqının qəlbində heç vaxt silinməyən bir yara, eyni zamanda başıuca tutulacaq bir qürur səhifəsidir. O gecə Bakının küçələrinə axan qan təkcə insanların qanı deyildi,o qan xalqımızın azadlıq arzusunun, müstəqillik istəyinin rəmzi idi. 1990-cı ilin yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet imperiyası öz əsl simasını göstərdi. Sovet İttifaqı rəhbərliyinin birbaşa göstərişi ilə Bakıya və respublikanın bir sıra digər bölgələrinə qoşun hissələri yeridildi. Azadlıq istəyən, haqq səsini ucaldan dinc insanlara qarşı tanklar yeridildi, silahlar tuşlandı. Qaranlıq gecədə şəhərin üzərinə ölüm çökdü. Qadın, uşaq, yaşlı demədən günahsız insanlar gülləbaran edildi. Küçələrdə fəryad səsləri, anaların ah-naləsi, yaralıların iniltisi eşidilirdi. Yaşayış evləri və mülki infrastruktura ciddi ziyan vuruldu.
“Bakı əməliyyatı”na rəhbərliyi birbaşa SSRİ müdafiə naziri Dmitri Yazov, SSRİ daxili işlər naziri Vadim Bakatin, SSRİ DTK sədrinin müavini Filip Babkov həyata keçirirdilər. Tətbiq edilmiş fövqəladə vəziyyət haqqında əhali xəbərdar edilməmişdir. Fövqəladə vəziyyətin yanvarın 20-də saat 00-da tətbiq edilməsinə baxmayaraq, qoşun hissələri yanvarın 19-da saat 21-dən etibarən birinci olaraq Türkan-Qala tərəfdən şəhərə yeridildi. Sovet ordusunun xüsusi təyinatlı dəstələrinin və daxili qoşunların iri kontingentinin Bakını zəbt etməsi xüsusi qəddarlıqla müşayiət edilmişdir. Fövqəladə vəziyyətin tətbiqindən öncə hərbi qulluqçular 82 nəfəri amansızcasına qətlə yetirmiş, 20 nəfəri ölümcül yaralamışlar.
Lakin düşmən bilmədi ki, güllə ilə azadlıq arzularını susdurmaq olmaz. O gecə şəhid olanlar qorxu içində deyil, Vətən sevgisi ilə şəhadətə yüksəldilər. Onlar öz canlarını qurban verərək Azərbaycan xalqına müstəqillik yolunu açdılar. 20 Yanvar şəhidlərinin qanı torpağa düşdü, amma o torpaq azadlıq toxumu verdi.Bu faciə xalqımızın iradəsini sındırmadı, əksinə daha da möhkəmləndirdi. İnsanlar əllərində bayraqlar, sinələrində qürurla şəhidlərini son mənzilə yola saldılar. Bütün dünya gördü ki, Azərbaycan xalqını qorxutmaq mümkün deyil.
Yalnız Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışından sonra 20 Yanvar faciəsinin hüquqi siyasi müstəvidə əsl mahiyyəti açıqlandı və bu qanlı hadisəyə obyektiv qiymət verildi.
1994-cü il yanvarın 12-də keçirilən müşavirədə Ulu Öndər Heydər Əliyev bu məsələyə toxunaraq demişdir: “Xalqa təcavüz olunmuş, günahkarlar isə hələ müəyyənləşdirilməmişdir. Görünür ki, ötən yaxın illərdəki Sovetlər Birliyi, respublika rəhbərliyi, məsul şəxslər öz mənafeləri naminə bu böyük faciənin əsl mahiyyətini xalqa bəyan etməmişlər.”
Bu tarixi çıxış 20 Yanvar hadisələrinin ört basdır edilməsinə son qoymuş, günahkarların müəyyənləşdirilməsi və faciəyə siyasi-hüquqi qiymət verilməsi istiqamətində mühüm dönüş nöqtəsi olmuşdur.
Xalq azadlığı üçün ölməyi də, yaşamağı da bacarır.
Bu gün Şəhidlər Xiyabanına qalxan hər addım keçmişə ehtiram, gələcəyə anddır. O məzarların hər biri bizə səssizcə deyir: “Vətəni qoruyun, azadlığı yaşadın.” 20 Yanvar hüzn günüdür, amma eyni zamanda milli oyanışın, birlik və qeyrətin günüdür. 20 Yanvar şəhidləri ölmədi onlar Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşamağa başladı. Bu qanlı gecə bizim yaddaşımızdan silinməyəcək. Çünki bu tarix azadlığın qiymətini qanı ilə ödəyənlərin tarixidir. Faciədən sonra milli azadlıq hərəkatı tam siyasi reallığa çevrilib, dönməz xarakter alıb, xalq öz gələcəyini yalnız müstəqil Azərbaycanda görüb. Əminliklə deyə bilərik ki, ölkəmizin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizədə canlarından keçmiş bütün şəhidlərin ruhları bu gün şaddır. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi 2020-ci ildə Azərbaycan Ordusu xalqımızın 30 illik həsrətinə son qoydu, torpaqlarımızı erməni işğalından azad etdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən uğurlu antiterror tədbirləri nəticəsində isə suverenliyimiz tam bərpa olundu. İndi bütün ərazilərimizdə Azərbaycanın üçrəngli Bayrağı dalğalanır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq işləri sürətlə davam edir, Böyük Qayıdış Proqramı uğurla icra olunur.
20 Yanvar hadisələri Azərbaycan tarixində həm faciə, həm də milli qürur səhifəsi kimi əbədi yerini tutmuşdur.Qəhrəmanlıq,rəşadət və vətənpərvərlik nümunəsi olan 20 Yanvar Şəhidlərimizin göstərdiyi fədakarlıq gələcək nəsillər üçün örnək olaraq qalacaqdır.
Bu müqəddəs tarix hər il ehtiramla yad edilir və şəhidlərin ruhuna olan hörmət Azərbaycan xalqının mənəvi dayaqlarından biri olaraq yaşayır.
Yeganə Abbasova, Bakı şəhər Nizami bələdiyyəsinin sədr müavini. |